Onbemand betekent: geen piloot aan boord. Autonoom betekent: geen mens in het besluit. Alle 406 modellen in ons register zijn het eerste. Bijna geen enkel model is het tweede, en juist die twee woorden worden het vaakst door elkaar gebruikt.
Autonomie is geen schakelaar maar een schaal
Een toestel kan zelfstandig opstijgen, zelfstandig een route vliegen, zelfstandig een object volgen en zelfstandig terugkeren, en toch geen enkel besluit nemen dat er moreel toe doet. Dat is de situatie bij vrijwel alles wat er vliegt.
De vraag die telt, is smaller: mag het toestel zonder tussenkomst van een mens besluiten om geweld te gebruiken? Dat is de grens waar het internationale gesprek over gaat, en dat is iets anders dan of het zelf kan navigeren.
| Wat het toestel zelf doet | Heet dat autonoom? |
|---|---|
| Opstijgen en landen | nee, dat is automatisering |
| Een route vliegen zonder verbinding | nee, de route stond vooraf vast |
| Een bewegend object blijven volgen | nee, iemand wees het aan |
| Zelf kiezen wat het aanvalt | ja, en dat is de omstreden categorie |
Waarom dit in het register nauwelijks terug te zien is
Autonomie staat niet in een infobox. Er is geen veld waarin een fabrikant invult hoeveel het toestel zelf beslist, en waar zoiets wel wordt geclaimd, is het meestal marketing.
Wat wij wel kunnen laten zien, is welke ontwerpen zonder verbinding werken. De one-way attack drones in ons register, waaronder de Shahed 131 en 136, vliegen een vooraf bepaald punt aan zonder onderweg iets te kiezen. Dat is niet autonoom, dat is voorgeprogrammeerd — met hetzelfde resultaat dat je ze niet kunt storen.
Een voorgeprogrammeerd toestel doet wat een mens vooraf besloot. Een autonoom toestel doet wat het zelf besluit terwijl het vliegt. Het eerste is al tientallen jaren normaal. Het tweede is de discussie.
Waar de menselijke controle precies zit
Het gaat zelden om iemand met zijn vinger op een knop. Het gaat om de vraag waar in de keten een mens nog kan ingrijpen, en of die daar de tijd en de informatie voor heeft:
- Vooraf: wie bepaalt de route, het gebied en de voorwaarden waaronder het toestel iets mag?
- Tijdens: kan iemand afbreken, en binnen hoeveel seconden moet dat besluit vallen?
- Achteraf: wie legt verantwoording af als het misgaat?
Die derde vraag is de scherpste. Zolang er een aanwijsbare verantwoordelijke is, is er menselijke controle, ook als het toestel veel zelf doet. Verdwijnt die verantwoordelijke, dan is het probleem niet techniek maar organisatie.
Waar het snel gaat
De druk op deze grens komt van jamming. Hoe meer verbindingen worden verstoord, hoe aantrekkelijker het wordt om toestellen zonder verbinding te laten werken. Dat is een technische ontwikkeling met een ethische gevolgtrekking die zelden hardop wordt uitgesproken.
Wat je hier concreet aan hebt
Lees je “autonome drone”, vraag dan wat het toestel zelf besluit. In negen van de tien gevallen is het antwoord: navigeren, en niets meer. Dat is een groot verschil met wat het woord suggereert.
De modellen en hun gebruikers staan in het register. Zie ook waar ISR ophoudt en targeting begint.