De twee oudste toestellen in ons register zijn allebei uit 1937. Een daarvan is de Fieseler Fi 157, gebouwd door de Duitse vliegtuigbouwer Fieseler met maar één doel: neergeschoten worden tijdens een schietoefening. Er zijn er drie van gemaakt. Dat is meteen het probleem met de vraag wat een drone militair maakt.
Niet de drone bepaalt het, maar wat eromheen hangt
Je kunt aan een toestel vaak niet zien waar het voor dient. Een verkenningsdrone van vier kilo boven een akker en dezelfde drone boven een frontlijn zijn technisch hetzelfde ding. Wat het militair maakt zit in drie andere dingen: wie hem vliegt, wat eraan vastzit, en aan welke besluitketen hij hangt.
Dat laatste is het belangrijkst en krijgt de minste aandacht. Een drone die beelden maakt is pas een wapensysteem als iemand met de bevoegdheid om te schieten naar die beelden kijkt. Zonder die keten is het een camera die vliegt.
Wat er werkelijk in ons register staat
We houden 406 dronemodellen bij, uit 33 landen. Sorteer je die op wat ze doen, dan komt het beeld uit het nieuws niet overeen met de werkelijke verdeling.
| Wat het is | Modellen | Waar je het van kent |
|---|---|---|
| Verkenning en waarneming | 96 | RQ-4 Global Hawk, Orlan-10 |
| Doeldrones om op te schieten | 54 | de Radioplane-serie uit de jaren veertig |
| Gewapende drones (UCAV) | 52 | MQ-9 Reaper, Bayraktar TB2 |
| Loitering munitions | 36 | Switchblade, Lancet, Shahed-136 |
Ongeveer één op de acht modellen die wij kennen is een doeldrone: een toestel dat bestaat om als oefendoel te dienen. Die categorie is ouder dan alle andere. De Amerikaanse Radioplane-serie werd vanaf 1939 in ongeveer 15.000 stuks gebouwd, ruim voordat iemand het woord drone met oorlogvoering associeerde.
Wie zegt dat militaire drones een uitvinding van deze eeuw zijn, kijkt naar één categorie. Onbemand vliegen in militaire dienst bestaat al bijna negentig jaar. Wat nieuw is, is de prijs.
De drie vragen die het onderscheid maken
1. Welke rol heeft het toestel?
Waarnemen, beschermen of aanvallen. Dat zijn drie verschillende dingen en ze vragen om andere regels, andere bevoegdheden en een ander soort verantwoording. Een toestel dat alleen kijkt valt onder ander recht dan een toestel dat schiet.
In ons register hebben 52 modellen een gewapende rol. De rest kijkt, stoort, dient als doel of doet iets daartussenin. Staat er in een bericht “militaire drones” zonder dat die rol erbij staat, dan weet je nog niets.
2. Wie bedient hem, en onder welk gezag?
Van de 89 operators in ons register zijn er 33 een land, 47 een krijgsmachtonderdeel en 6 een instelling zoals NASA of DARPA. Dat onderscheid is geen muggenzifterij. Of de Nederlandse luchtmacht een MQ-9 vliegt of een onderzoeksinstelling een testtoestel, verandert wie er verantwoordelijk is als het misgaat.
Bij 148 van de 406 modellen weten we niet wie ermee vliegt. Dat is geen gat in onze administratie maar in de openbare bronnen zelf: veel programma’s worden nooit bevestigd.
3. Wat hangt eraan?
Een camera, een radar, een stoorzender of een lading. Datzelfde casco kan alle vier dragen. De Bayraktar TB2 en de MQ-9 Reaper staan bij ons allebei als gewapende drone, maar ze vliegen in verschillende gewichtsklassen en met een heel ander prijskaartje. Wie ze in één zin zet omdat ze allebei gewapend zijn, mist het punt.
Waar het in het nieuws misgaat
De meeste verwarring komt niet door slechte berichtgeving maar door taal die twee kanten op werkt. Drie voorbeelden die we vaak terugzien:
- Toestel en systeem door elkaar. Een drone is het vliegende deel. Het systeem is het toestel plus grondstation, dataverbinding, bediener en procedure. Een storing in de verbinding is geen storing in de drone.
- Autonoom en onbemand door elkaar. Onbemand betekent: geen piloot aan boord. Autonoom betekent: geen mens in het besluit. Bijna alles wat vliegt is het eerste, weinig is het tweede.
- Loitering munition als drone. Een Shahed-136 komt niet terug. Dat is munitie die kan wachten, geen toestel dat kan verkennen. Lees ook waar de grens tussen die twee ligt.
Wat je hier concreet aan hebt
Kom je een bericht tegen over een militaire drone, vraag dan eerst welke rol het toestel heeft en wie ermee vliegt. Die twee antwoorden bepalen bijna alles: of het over verkenning of over geweld gaat, welk recht van toepassing is, en hoe zwaar een incident weegt.
Wil je zien wat er werkelijk bestaat, blader dan door het register. Elk model heeft een eigen pagina met land, fabrikant, eerste vlucht en de krijgsmachten die het gebruiken, met een link naar de bron.